Κώστας Σέρβος: «Το νερό δεν είναι εμπορικό προϊόν, αποτελεί κληρονομιά, πρέπει να προστατεύεται και να έχει κατάλληλη μεταχείριση»

Φωτογραφία αρχείου

22 Μαρτίου, Παγκόσμια Ημέρα Νερού.

«Η πρόσβαση σε καθαρό νερό, είναι θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα». ΟΗΕ 2010.

   Η Παγκόσμια Ημέρα Νερού, καθιερώθηκε στη συνδιάσκεψη του ΟΗΕ σχετικά με το περιβάλλον και την ανάπτυξη, που πραγματοποιήθηκε στο Ρίο ντε Τζανέϊρο το 1992.

   Το νερό αναμφισβήτητα είναι ο σημαντικότερος φυσικός πόρος της Γης. Αποτελεί ανακυκλώσιμο πόρο στο κλειστό σύστημα {πλανήτης Γη – ατμόσφαιρα}, επειδή η ποσότητα και τα αποθέματά του παραμένουν ίδια αενάως. Όμως με το φαινόμενο της «κλιματικής κρίσης» γίνεται αντιληπτό σήμερα αλλά και στο μέλλον, ότι ο πόρος καθαρό νερό για ανθρώπινη κατανάλωση θα είναι διαρκώς σε αυξανόμενη έλλειψη.

   Καθολική είναι η άποψη πως το νερό αποτελεί δημόσιο αγαθό, συνιστά ανθρώπινο δικαίωμα και είναι πηγή ζωής. Κι όμως:

·       Το 1/6 του πληθυσμού της γης δεν έχει πρόσβαση σε υδάτινες πηγές.

·       1,1 δισ. άνθρωποι στερούνται και των πλέον βασικών συνθηκών υγιεινής.

·       400 εκατομμύρια παιδιά, σχεδόν το 1/5 των παιδιών του κόσμου στερούνται ακόμα και την ελάχιστη ποσότητα καθαρού νερού που χρειάζονται για να ζήσουν.

·       5 εκατομμύρια άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο από ασθένειες σχετιζόμενες με μολυσμένα ύδατα.

·       300 σημεία σε όλο τον πλανήτη είναι δυνητικά πεδία συγκρούσεων σχετικά με το νερό, σύμφωνα με τον ΟΗΕ.

   Το νερό το οποίο είναι η κινητήρια δύναμη της ζωής, στις μέρες μας απειλείται περισσότερο από ποτέ, και καθίσταται σε πολλές περιοχές «είδος υπό εξαφάνιση». Ας αναλογιστούμε τις κύριες αιτίες που δυσκολεύουν σε μεγάλο βαθμό τη διαθεσιμότητα και την ποιότητά του, ειδικά στις περιοχές που είναι δυσεύρετο:

-  Η αλόγιστη χρήση του.

-  Η συνεχής υποβάθμισή του από ποικίλες βλαβερές ουσίες λόγω περιβαλλοντικών προβλημάτων.

-  Η ρύπανση των ποταμών, των λιμνών και των υπόγειων νερών από τη βιομηχανία και την υπερβολική χρήση λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων.

-  Η υφαλμύρωση λόγω υπεράντλησης.

-  Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

   Η 22^α Μαρτίου κατοχυρώθηκε όχι ως μια απλή «ημέρα μνήμης», αλλά ως μια μέρα υπενθύμισης της σημαντικότητας του αγαθού αυτού καθώς επίσης και της ανάγκης να παραμείνει δημόσιο και προσβάσιμο από όλους. Ακόμη και στις συντηρητικές κοινωνικοοικονομικές αντιλήψεις, η ύδρευση θεωρήθηκε ότι πρέπει να εξαιρεθεί από τη θεωρία του «αόρατου χεριού» με το οποίο αυτορυθμίζονται οι κανόνες της αγοράς. Κατά καιρούς πολλές και διαφορετικές ήταν οι αιτίες που πιστοποιούσαν την «αποτυχία της αγοράς».

   Οι πρώτες προσπάθειες των ιδιωτών να κατασκευάσουν συστήματα διανομής νερού σε κατοικίες αστικών περιοχών, πολύ σύντομα έδειξαν την αδυναμία της ιδιωτικής επιχείρησης να αντέξει τα οικονομικά κόστη αυτής της δραστηριότητας. Τούτο επιβεβαιώθηκε περισσότερο όταν η διανομή χρειάστηκε να επεκταθεί σε όλη την επικράτεια. Ωστόσο, οι υπηρεσίες ύδρευσης (όπως και οι υπόλοιπες υπηρεσίες) έγιναν αντικείμενο μιας βαθιάς ανάλυσης με στόχο την κατανόηση της δυναμικής που θα προσέθετε ο ιδιωτικός τομέας. Σ’ αυτή την κατεύθυνση οδήγησε τόσο το ακαδημαϊκό ενδιαφέρον, όσο και το πρακτικά ζητούμενο που στηρίζονταν σε ιδεολογική βάση, όπως στην περίπτωση των ιδιωτικοποιήσεων στην Αγγλία και την Ουαλία. Επίσης, σημαντικό ρόλο έπαιξε και το Γαλλικό υπόδειγμα, στο οποίο συνυπήρχαν ο δημόσιος και ο ιδιωτικός τομέας στη διαχείριση των υπηρεσιών ύδρευσης. Το μεγάλο πρόβλημα εδώ ήταν η εξεύρεση εναλλακτικού τρόπου χρηματοδότησης, η οποία στηρίζονταν στη δημόσια διαχείριση και σε έναν γενικό φόρο. Μια ευρεία βιβλιογραφία σχηματίστηκε τις τελευταίες δεκαετίες σε μια προσπάθεια εμβάθυνσης των προβλημάτων του τομέα. Από αυτές τις μελέτες επιβεβαιώθηκε η άποψη του Adam Smith ότι ο τομέας της ύδρευσης δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς το κράτος. Ότι και να συμβεί η παρουσία του δημοσίου είναι αναγκαία για τη διοίκηση ενός τομέα ο οποίος αποτελεί εξαίρεση από τους άλλους. Τα βασικά χαρακτηριστικά του είναι εκείνα ενός μονοπωλίου της φύσης, που καθιστά προβληματική την παρουσία του ιδιωτικού τομέα.

   Αν περιορισθούμε μόνο στον τομέα ύδρευσης για νερό ανθρώπινης κατανάλωσης, η λειτουργική οργάνωση του δικτύου ύδρευσης περιλαμβάνει τις εγκαταστάσεις παραγωγής, της μεταφοράς ή συλλογής και της διανομής. Αυτές οι εγκαταστάσεις και τα δίκτυα απαιτούν τεράστιες επενδύσεις παγίων κεφαλαίων. Στην πραγματικότητα τα σταθερά (πάγια) κόστη είναι πολύ μεγαλύτερα από τα μεταβλητά κόστη. Σύμφωνα με μελέτες στο σύστημα ύδρευσης Αγγλίας – Ουαλίας, τα σταθερά κόστη ανέρχονται στο 80% του συνολικού κόστους. Έτσι όμως τα έσοδα οδηγούνται στην κάλυψη των επενδύσεων για τις υποδομές και η περίοδος απόσβεσης είναι πολύ μεγάλη. Στην Ιταλία είναι περίπου 27 έτη, στην Αγγλία 25 έτη. Αξιοσημείωτο είναι ότι το μεγαλύτερο μέρος αυτών των υποδομών δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν εναλλακτικά για άλλες δραστηριότητες. Γι αυτό και η αξία των επενδύσεων αυτών είναι πολύ χαμηλή, ενώ συνδέεται και με τη δημόσια χρήση. Επίσης από τη στιγμή που θα λήξει το συμβόλαιο, οι υποδομές και ο πόρος νερό επανέρχονται στην ιδιοκτησία του δημοσίου. Συνεπώς, ο ιδιώτης επενδυτής θα πρέπει να καλύψει το κόστος επένδυσης εντός της περιόδου ισχύος του συμβολαίου. Είναι λοιπόν αντιληπτό ότι οι ιδιώτες έχουν ελάχιστη ροπή για τέτοια επένδυση, αλλά και στην περίπτωση που πραγματοποιηθεί το κόστος χρήσης θα είναι αυξημένο και δυσβάσταχτο για τους καταναλωτές.

    Σύμφωνα με τα παραπάνω, η οργάνωση του τομέα ύδρευση με δίκτυα, δεν μπορεί να γίνει με τους κανόνες της λεγόμενης «ελεύθερης αγοράς». Παρουσιάζει υψηλά χαρακτηριστικά φυσικού μονοπωλίου. Ακόμη και η εμπειρική μελέτη αποδεικνύει ότι η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα δεν είναι αναγκαία. Στη μεγάλη πλειονότητα η διαχείριση γίνεται από το δημόσιο και απεδείχθη ότι οι δημόσιες επενδύσεις είναι αυτές που δημιουργούν την ικανότητα ύπαρξης του τομέα ύδρευση.

   Οι πρώτες σύγχρονες υπηρεσίες ύδρευσης έκαναν την εμφάνισή τους το 1900, μέσω ιδιωτικών πρωτοβουλιών, μεταφέροντας το νερό στις κατοικίες. Φυσικά, ελάχιστες οικογένειες είχαν την οικονομική δυνατότητα να το χρησιμοποιήσουν. Το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού έπαιρνε το νερό από τις δημόσιες βρύσες. Πολύ γρήγορα όμως η λειτουργία αυτή απεδείχθη μη συμφέρουσα οικονομικά. Η μεγέθυνση των πόλεων, οι ανάγκες υγιεινής και η απαίτηση μεταφοράς νερού σε όλες τις περιοχές των πόλεων αλλά και των μικρών οικισμών, απέτρεπαν τους ιδιώτες να επενδύσουν. Έτσι, σε όλο τον κόσμο, από τις ΗΠΑ έως την Ευρώπη, κατά τη διάρκεια από το 1900 μέχρι σήμερα τα συστήματα ύδρευσης περνούν στο δημόσιο.

   Οι Δημοτικές Αρχές είναι αυτές που παίρνουν την ιδιοκτησία και αρχίζουν να λειτουργούν με βάση τη λογική της δημόσιας υπηρεσίας. Αναλαμβάνουν τη λειτουργική οργάνωση των δικτύων ύδρευσης, την προστασία των πηγών υδροληψίας, τη διαχείριση των εγκαταστάσεων παραγωγής – μεταφοράς ή συλλογής και διανομής. Επίσης ρυθμίζουν την κατανομή (επιβάλουν) ενός είδους κόστους ανταπόδοσης από την πλευρά των δημοτών, που πρέπει να γίνεται πάντα σε όφελος των τελευταίων με τρόπο που να καθιστά το νερό εύκολα προσιτό σε όλους.

   Ας δούμε το ζήτημα στην περιοχή μας, τη Λευκάδα.

   Το νησί διαθέτει πληθώρα σημείων υδροληψίας καλής ποιότητας νερού, το οποίο μαζί με το νερό των πηγών Αγίου Γεωργίου, διαχειρίζεται ο δήμος σε ένα ιδιαίτερα αναπτυγμένο δίκτυο ύδρευσης, ανομοιογενές και κατά τόπους άναρχο. Το δίκτυο αυτό παρά τις σημαντικές βελτιώσεις που έγιναν, ιδίως κατά την δημοτική περίοδο 2015-2019, παρουσιάζει ακόμη αρκετές απώλειες που οφείλονται στην παλαιότητα και τη συνεπαγόμενη φθορά του και κάποιο υπολογίσιμο αριθμό παράνομων συνδέσεων. Απαιτείται ακόμη κοινός αγώνας για να συνεχιστεί η αντιστροφή μιας κατάστασης προβληματικής σε αρκετά σημεία του νησιού (όπως επίσης και των άλλων νησιών μας Καλάμου και Καστού), που έχει συσσωρεύσει λάθη, παραλείψεις και αδυναμίες ετών.

   Οι πολίτες οφείλουμε να σεβαστούμε το νερό. Κυρίως κατά τους μήνες της έντονης τουριστικής δραστηριότητας, που οι ανάγκες είναι αυξημένες και οι θερμοκρασίες υψηλές πρέπει να περιορίσουμε τη σπατάλη. Απαιτείται ιδιαίτερα:

-- Οικονομία στο νερό που χρησιμοποιείται για πλύσιμο αυτοκινήτων και σκαφών καθώς και για τη διαβροχή στους δρόμους και τις αυλές.

-  Εξοικονόμηση του νερού από το αλόγιστο πότισμα υδροχαρών κήπων και υδρόφιλων δένδρων, κυρίως με προγραμματισμό και περιορισμό της διάρκειας ποτίσματος.

-  Προσπάθεια μείωσης του καταναλισκόμενου νερού για πλήρωση των δεξαμενών κολύμβησης με τη χρήση χημικών μέσων καθαρισμού.

-  Οικονομία στο νερό άρδευσης. Αξιοσημείωτο είναι η οικονομία στο νερό άρδευσης κατά 20%, επιφέρει οικονομία στο συνολικό νερό κατά 16,8%.

   Ο Δήμος οφείλει συνεχώς να αναβαθμίζει το δίκτυό του και την ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχει. Για τούτο οι βασικές ενέργειες που απαιτούνται είναι:

-  Παράλληλα με την καταγραφή και τον χαρακτηρισμό των δικτύων, των αντλιοστασίων και δεξαμενών να γίνει προσπάθεια ομογενοποίησής τους (έστω κατά περιοχές), ώστε να υπάρχει στις περισσότερες περιοχές εναλλακτική λύση υδροδότησης σε περίπτωση διακοπής λόγω βλάβης ή έλλειψης νερού.

-  Να οργανωθεί καλύτερα το σύστημα τακτικής μέτρησης υδρομέτρων με το απαραίτητο και κατάλληλο προσωπικό, ώστε να έρχονται στο Δήμο άμεσα τα αναγκαία έσοδα για τη συντήρηση του δικτύου και χωρίς επιπλοκές στη χρέωση των καταναλωτών.

-  Εφαρμογή συστημάτων τηλεμετρίας ώστε σε συνδυασμό με τους καταμετρητές να είναι αποδοτική η συλλογή πληροφοριών και άμεσων επεμβάσεων όπου απαιτείται.

-  Συνέχιση των ελέγχων για εντοπισμό των παράνομων συνδέσεων.

-  Εξεύρεση κατάλληλων χρηματοδοτήσεων για αντικατάσταση των φθαρμένων τμημάτων στα δίκτυα ή επεκτάσεις τους και για ενίσχυση του ηλεκτρομηχανολογικού εξοπλισμού αντλιοστασίων, δεξαμενών και γεωτρήσεων.

-  Δικαιότερη κατανομή χρεώσεων στους δημότες με χαμηλότερες τιμές από εκείνες που στις αρχές του 2025 αποφάσισε η Δημοτική Αρχή (και διατηρεί ακόμη) με την πλειοψηφία που διαθέτει στο Δημοτικό Συμβούλιο. Κάτι τέτοιο μπορεί να γίνει με εφαρμογή των παραπάνω προτάσεων.

-  Αναζήτηση νέων πηγών υδροληψίας.

Κυρίως όμως, ο Δήμος πρέπει να έχει ένα Γενικό Σχέδιο Ύδρευσης το οποίο θα περιλαμβάνει τα ανωτέρω απαιτούμενα και επιπλέον θα περιέχει: Σχέδιο Ασφάλειας Νερού και θα καθορίζει Ζώνες Προστασίας Σημείων Υδροληψίας. Ένα είδος Master Plan για την ύδρευση.

Ειδικά για τη φετινή χρονιά (2026) η διαχείριση από πλευράς του Δήμου πρέπει να είναι στοχευμένη στην κατεύθυνση αντιμετώπισης των ελλείψεων νερού για να μην ξαναζήσουμε τα οδυνηρά φαινόμενα και τις άσχημες καταστάσεις που δημιούργησαν τα δυο τελευταία καλοκαίρια οι συνεχόμενες διακοπές νερού. Για παράδειγμα: θεωρείται αδικαιολόγητη η ολιγωρία και η (με ή χωρίς αιτιολογία) καθυστέρηση για την αντικατάσταση του φθαρμένου υποθαλάσσιου αγωγού στο Κάστρο, ενός αγωγού μήκους 80 μέτρων, που έχει υπερβεί τη διάρκεια «ζωής» του και που εδώ και πάνω από δυο χρόνια παρουσίασε περισσότερες από 15 φορές βλάβες διακόπτοντας την παροχή νερού στο νησί από τη βασικότερη πηγή υδροδότησής του. Δεν αρκούν τα δελτία τύπου της Δημοτικής Αρχής (όπως αυτό της 22-8-2025 για την αντικατάσταση του υποθαλάσσιου αγωγού στο Κάστρο, που όμως ακόμη δεν έχει αντικατασταθεί) στα οποία με πομπώδεις φράσεις αναγγέλλονται μελλοντικά δήθεν έργα. Απαιτείται η υλοποίηση έργων. Επιτέλους ας μεριμνήσει η Δημοτική Αρχή και για την αντικατάσταση του υπό κατάρρευση αγωγού στον Πόντε.

Το νερό δεν είναι εμπορικό προϊόν, αποτελεί κληρονομιά, πρέπει να προστατεύεται και να έχει κατάλληλη μεταχείριση.

22 Μαρτίου 2026.    Παγκόσμια Ημέρα για το Νερό.        Προστατεύουμε το Νερό κάθε μέρα.  

Σέρβος Κώστας.

Δημοτικός σύμβουλος Λευκάδας με την παράταξη ¨΄Ολοι για τη Λευκάδα¨.